مقایسه اثرات IQOS و قلیان؛ کدام خطرناکتر است؟
مصرف دخانیات یکی از بزرگترین معضلات سلامت عمومی در جهان است که سالانه میلیونها نفر را به بیماریها و مرگ زودرس مبتلا میکند. در سالهای اخیر با افزایش آگاهی عمومی و قوانین سختگیرانه علیه سیگار سنتی، محصولات جدیدی مانند دستگاههای گرمکننده توتون آیکاس و نیز روشهای سنتی مصرف توتون مثل قلیان رواج یافتهاند.
آی کاس با هدف کاهش مضرات سیگار و به عنوان جایگزینی کمخطرتر معرفی شده است در حالی که قلیان که سالهاست در فرهنگهای مختلف به عنوان وسیلهای برای تفریح و جمعهای دوستانه استفاده میشود، به طور گسترده محبوبیت دارد. با این وجود، بسیاری از افراد اطلاعات کافی درباره مضرات این دو روش ندارند و ممکن است تصور کنند که مصرف قلیان یا ایکوس به اندازه سیگار مضر نیست. در این مقاله با بررسی علمی و دقیق به مقایسه اثرات این دو روش مصرف دخانیات میپردازیم تا مخاطبان بتوانند با آگاهی کامل تصمیمگیری کنند.
معرفی IQOS و قلیان
ایکاس یکی از نوآوریهای اخیر صنعت دخانیات است که توسط شرکت فیلیپ موریس توسعه یافته و بر اساس فناوری گرم کردن توتون بدون احتراق عمل میکند. برخلاف سیگار که توتون را با آتش میسوزاند و دود تولید میکند، ایکاس توتون را تا دمای حدود ۳۵۰ درجه سانتیگراد گرم میکند و بخاری تولید میشود که حاوی نیکوتین است. این فناوری ادعا میکند که مواد مضر تولید شده را کاهش میدهد و مصرفکنندگان را از مضرات دود سیگار سنتی محافظت میکند. ایکاس با طراحی مدرن و ظاهر تکنولوژیکی خود توانسته جوانان و افراد میانسال را جذب کند.
قلیان نیز وسیلهای سنتی و محبوب در بسیاری از فرهنگها است که تاریخچه طولانی دارد. در قلیان، توتون مرطوب و معطر روی ظرفی قرار میگیرد و از طریق ذغال داغ میسوزد، دود تولید شده از آب عبور کرده و سپس استنشاق میشود. قلیان معمولاً در محیطهای جمعی و با مدت زمان طولانیتر مصرف میشود و به علت عطر و طعم معطر و خنکتر بودن دود، بسیاری تصور میکنند که مضرات آن کمتر از سیگار است. این دستگاه به ویژه در خاورمیانه، ایران، شمال آفریقا و برخی کشورهای غربی محبوبیت زیادی دارد.
ترکیبات شیمیایی و میزان تولید مواد مضر
یکی از کلیدیترین فاکتورها برای ارزیابی خطرات سلامتی محصولات دخانی، نوع و مقدار مواد شیمیایی تولید شده در حین مصرف است. در آیکاس به دلیل گرم کردن توتون به جای سوزاندن، میزان تولید برخی از ترکیبات مضر مانند قطران و برخی هیدروکربنهای آروماتیک کاهش مییابد. با این حال، بخار ایکاس همچنان حاوی نیکوتین، فرمالدئید، استالدهیدها، آکرولئین، فلزات سنگین مانند کادمیوم و سرب است که هر کدام میتوانند به بافتهای بدن آسیب زده و عامل ابتلا به سرطان و بیماریهای مزمن باشند. همچنین بخار ایکوس ممکن است ترکیباتی تولید کند که هنوز به طور کامل از پیامدهای آنها اطلاع دقیقی در دست نیست.
در مقابل، دود قلیان نه تنها از توتون بلکه از سوخت ذغال نیز تشکیل شده است. ذغال در حین سوختن، کربن مونوکسید و ترکیبات بسیار سمی و سرطانزا آزاد میکند. در واقع، ترکیبات سرطانزای نیتروزآمین، فلزات سنگین و گازهای سمی در دود قلیان بسیار زیاد است و آب موجود در قلیان نمیتواند این مواد را به طور مؤثر حذف کند. همچنین، به علت حجم بالای دود استنشاقی و مدت زمان طولانی استفاده، میزان قرارگیری مصرفکننده در معرض مواد مضر به شدت افزایش مییابد. بنابراین، دود قلیان به شدت آلودهکننده و آسیبرسان به ریهها و سایر اندامهاست.
میزان نیکوتین جذبشده و خطر اعتیاد
نیکوتین یکی از اصلیترین ترکیبات اعتیادآور در محصولات دخانی است که تاثیرات شدیدی بر مغز و سیستم عصبی مرکزی دارد. در مصرف آی کاس، به دلیل گرم کردن مستقیم توتون، مقدار نیکوتین آزاد شده و جذب شده توسط بدن تقریباً برابر سیگار سنتی است. این میزان نیکوتین کافی است تا باعث وابستگی قوی و اعتیاد شود و مصرفکننده را به استفاده مکرر ترغیب کند. نکته مهم این است که ایکاس به دلیل کم بودن بوی دود و امکان استفاده در محیطهای بسته، میتواند مصرف روزانه و تعداد دفعات بالاتری داشته باشد و همین موضوع احتمال اعتیاد را افزایش میدهد.
در مورد قلیان، تصور عمومی این است که نیکوتین کمتری وارد بدن میشود، اما واقعیت متفاوت است. در یک جلسه قلیان که معمولاً ۴۵ دقیقه تا یک ساعت طول میکشد، مصرفکننده حجم زیادی دود استنشاق میکند که مقدار نیکوتین وارد شده میتواند برابر یا حتی بیشتر از چندین نخ سیگار باشد. این میزان نیکوتین بالا میتواند منجر به وابستگی و اعتیاد مشابه یا حتی بیشتر از سیگار شود. بنابراین، هر دو روش، اعتیادآوری بالایی دارند و نمیتوان آنها را به عنوان گزینهای بدون وابستگی توصیه کرد.
اثرات بر سلامت تنفسی
دستگاه تنفسی اولین بخش بدن است که در معرض مضرات مصرف دخانیات قرار میگیرد. در مورد ایکوس، گرچه بخار تولید شده حاوی مواد مضر کمتری نسبت به دود سیگار است، اما هنوز تحریککننده و آسیبرسان به بافت ریه است. مطالعات نشان دادهاند که مصرف ایکاس میتواند باعث التهاب مزمن در ریه، کاهش عملکرد تنفسی و افزایش حساسیت به عفونتهای ویروسی و باکتریایی شود. همچنین، بخار آیکاس ممکن است باعث تغییر در باکتریهای طبیعی ریه و بروز مشکلات التهابی گردد.
از سوی دیگر، دود قلیان که شامل حجم بالایی از ذرات ریز و ترکیبات سمی است، اثرات بسیار مخربی بر سلامت ریه دارد. مصرف مکرر قلیان باعث برونشیت مزمن، آسیب به بافتهای ریوی و افزایش خطر ابتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) میشود. همچنین، مصرفکنندگان قلیان در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان ریه و بیماریهای عفونی مانند سل قرار دارند. حجم زیاد دود و مدت زمان طولانی استفاده، آسیب ریوی را تشدید میکند و افراد مصرفکننده قلیان ممکن است به تدریج دچار مشکلات جدی تنفسی شوند.
اثرات بر سلامت قلب و عروق
مصرف نیکوتین و ترکیبات مضر در ایکاس و قلیان باعث اثرات منفی بر سیستم قلبی-عروقی میشود که میتواند زمینهساز بیماریهای قلبی و سکته شود. در مورد آیکاس، نیکوتین و برخی ترکیبات بخار باعث افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون و التهاب در رگهای خونی میشوند. این تغییرات میتوانند به مرور زمان باعث اختلال در عملکرد عروق، افزایش خطر تصلب شرایین و حملات قلبی شوند. برخی مطالعات همچنین افزایش استرس اکسیداتیو و آسیب سلولی قلب را در مصرفکنندگان آیکوس نشان دادهاند.
قلیان به دلیل ترکیبات سمی ذغال از جمله کربن مونوکسید، آسیبهای شدیدی به قلب وارد میکند. کربن مونوکسید با کاهش توانایی خون در انتقال اکسیژن، فشار زیادی به قلب وارد کرده و میتواند باعث افزایش فشار خون و نارسایی قلبی شود. همچنین، مصرف قلیان با افزایش ریسک سکته قلبی، تصلب شرایین و اختلال در عملکرد رگها مرتبط است. در مجموع، هر دو محصول خطرات قابل توجهی برای سلامت قلب و عروق ایجاد میکنند که نباید نادیده گرفته شود.
اثرات بر سلامت دهان و دندان
دهان و دندان نیز از نقاطی هستند که مستقیماً در معرض مضرات محصولات دخانی قرار دارند. ایکاس ممکن است باعث خشکی دهان، التهاب و تحریک لثهها و مخاط دهان شود. مصرف مداوم آیکاس میتواند زمینهساز بروز بیماریهای لثه، پوسیدگی دندان و حتی برخی تغییرات پیشسرطانی در دهان شود. با این وجود، برخی شواهد نشان میدهد که اثرات مخرب آی کاس نسبت به سیگار سنتی کمتر است اما هنوز نگرانیهای جدی وجود دارد.
قلیان به علت تماس مستقیم دود داغ، ترکیبات سمی و ذرات معلق، آسیب جدیتری به بافتهای دهان وارد میکند. بیماریهای پریودنتال، زخمهای دهانی، تغییر رنگ دندانها و افزایش خطر سرطانهای دهان در مصرفکنندگان قلیان بسیار شایع است. همچنین استفاده مشترک از دهانه قلیان میتواند باعث انتقال بیماریهای عفونی مانند هپاتیت، تبخال و دیگر عفونتها شود. بنابراین سلامت دهان در مصرفکنندگان قلیان به شدت تهدید میشود.
مخاطرات دود دستدوم
یکی از مسائل مهم در مصرف دخانیات، تاثیرات دود دستدوم (افرادی که خود مصرفکننده نیستند اما در معرض دود قرار دارند) است. در مورد ایکاس، بخار تولید شده حاوی ترکیبات شیمیایی است که میتواند باعث تحریک چشم، بینی، گلو و دستگاه تنفسی شود. افراد غیر مصرفکننده که در کنار مصرفکنندگان ایکاس قرار میگیرند، میتوانند دچار مشکلات تنفسی، حملات آسم و حساسیت شوند.
دود قلیان حجم بالایی دارد و معمولاً در محیطهای بسته و جمعی استفاده میشود که افراد غیر مصرفکننده نیز به طور ناخواسته در معرض آن قرار میگیرند. این دود باعث بروز بیماریهای تنفسی، بیماریهای قلبی و سرطان در افراد غیر مصرفکننده میشود. به ویژه کودکان و سالمندان که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، آسیبپذیرتر هستند. بنابراین، مصرف قلیان در محیطهای عمومی خطرات سلامت گستردهای ایجاد میکند.
اثرات روانی و رفتاری
نیکوتین موجود در IQOS و قلیان باعث وابستگی شدید روانی و جسمی میشود که ترک آن را دشوار میکند. ایکاس به دلیل ظاهر مدرن و تبلیغات گسترده، به ویژه در میان جوانان محبوبیت یافته است و امکان استفاده مکرر در مکانهای مختلف باعث میشود وابستگی بیشتری ایجاد شود. این وابستگی روانی میتواند باعث افزایش اضطراب، تغییرات خلقی و حتی علائم ترک شدید در زمان قطع مصرف شود.
قلیان بیشتر در محیطهای اجتماعی و تفریحی استفاده میشود و مصرف آن بخشی از فرهنگ جمعی است. این امر باعث میشود ترک قلیان برای برخی افراد سختتر باشد، زیرا مصرف آن با فعالیتهای اجتماعی و ارتباطات دوستانه پیوند خورده است. در نتیجه، اثرات روانی و رفتاری مصرف قلیان میتواند موجب وابستگیهای پیچیدهتر و پایدارتر شود.
نگرانیهای فرهنگی و اجتماعی
ایکاس به عنوان فناوری نوین، با تبلیغات گستردهای همراه بوده که به خصوص در میان نسل جوان و افرادی که به دنبال جایگزینی برای سیگار سنتی هستند، محبوبیت یافته است. این امر میتواند باعث ورود گروههای سنی جدید به مصرف دخانیات شود که نگرانیهای جدی اجتماعی و سلامت عمومی را ایجاد میکند.
در مقابل، قلیان با ریشههای عمیق فرهنگی در بسیاری از جوامع به عنوان نماد جمعهای دوستانه و خانوادگی شناخته میشود. این جایگاه فرهنگی باعث میشود مخاطبان کمتر به مضرات آن توجه کنند و استفاده آن به عنوان یک رفتار عادی و بیضرر پذیرفته شود. در بسیاری از مناطق، مصرف قلیان حتی در میان زنان و جوانان افزایش یافته که زنگ خطری برای سلامت عمومی است.
توصیههای کاربردی برای مصرفکنندگان و سیاستگذاران
با توجه به مضرات متعدد IQOS و قلیان، بهترین و سالمترین راهکار، ترک کامل همه محصولات دخانی است. مصرفکنندگان باید آگاه باشند که هیچ یک از این روشها بیخطر نیست و حتی جایگزینی سیگار با آیکاس یا قلیان به معنای حذف کامل خطرات نیست. استفاده از برنامههای ترک نیکوتین، دریافت مشاوره تخصصی و حمایتهای روانی و پزشکی میتواند در این مسیر بسیار کمککننده باشد.
از سوی دیگر، سیاستگذاران باید با وضع قوانین سختگیرانهتر درباره تبلیغات، فروش و مصرف این محصولات، بخصوص در محیطهای عمومی و برای گروههای سنی جوان، سلامت جامعه را محافظت کنند. همچنین، باید برنامههای آموزشی گستردهای برای افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات ایکاس و قلیان اجرا شود. ایجاد فضاهای پاک از دخانیات و تشویق به سبک زندگی سالم از جمله اقدامات موثر در کاهش مصرف این محصولات است.
بهترین قیمت آیکاس در بازار ایران را از کافه پک بخواهید
کافه پک به عنوان یکی از معتبرترین فروشگاههای آنلاین در حوزه محصولات دخانیات نوین، این امکان را برای شما فراهم میکند تا آیکاس اصل را با بهترین قیمت بازار ایران خریداری کنید. این فروشگاه با تامین مستقیم محصولات از نمایندگیهای رسمی و حذف واسطهها، شرایطی را ایجاد کرده که مشتریان بتوانند کالای با کیفیت را با قیمتهای رقابتی و مقرون به صرفه تهیه کنند. علاوه بر این، کافه پک با ارائه تخفیفهای دورهای و بستههای ویژه، فرصت مناسبی برای صرفهجویی بیشتر فراهم کرده است. تضمین اصالت کالا، پشتیبانی حرفهای و ارسال سریع نیز از دیگر مزایای خرید آیکاس از کافه پک است که تجربه خریدی مطمئن و رضایتبخش را برای مشتریان رقم میزند.
نتیجهگیری
در پایان، مقایسه اثرات IQOS و قلیان نشان میدهد که هر دو روش مصرف دخانیات خطرات جدی و متعددی برای سلامت افراد دارند و نمیتوان هیچ یک را به طور قطع ایمنتر دانست. IQOS با فناوری گرمکردن توتون به جای سوختن، ممکن است برخی ترکیبات مضر را کاهش دهد، اما همچنان نیکوتین و مواد سرطانزا را وارد بدن میکند و منجر به مشکلات تنفسی، قلبی و اعتیاد میشود.
از سوی دیگر، قلیان به دلیل حجم بالای دود، استفاده طولانیمدت و ترکیبات سمی ناشی از ذغال، میتواند آسیبهای گستردهتری به ریه، دهان و قلب وارد کند و همچنین خطرات بیشتری برای اطرافیان ایجاد نماید. با وجود تفاوتهای فنی و فرهنگی، مصرف هیچ یک از این دو روش بیخطر نیست و بهترین توصیه، ترک کامل هرگونه محصول دخانی است. آگاهیبخشی، حمایتهای درمانی و سیاستهای محدودکننده میتوانند به کاهش آسیبهای ناشی از این محصولات کمک کنند و سلامت جامعه را بهبود بخشند.
همچنین بخوانید: